Vanaf 2026 verandert er iets wezenlijks in het beheer van utiliteitsgebouwen. Installaties met een vermogen vanaf 290 kW moesten vanuit de EPBD III richtlijn al vanaf 2020 periodiek gekeurd worden. Per 1 januari 2026 wordt het wettelijk verplicht om bij installaties vanaf 290 kW een Gebouw Automatiserings- en Controlesysteem (GACS) toe te passen. En vanaf 2030 geldt dat zelfs voor gebouwen met installaties vanaf 70 kW. Met de invoering van het GACS systeem vervallen een aantal wettelijke keuringen.

Maar laten we eerlijk zijn: wie slim vooruitkijkt, ziet dat een GACS niet alleen een verplichting is — het is bovenal een kans. Een kans om je gebouw niet alleen energiezuiniger, maar ook comfortabeler, betrouwbaarder én toekomstbestendiger te maken.

Wat is een GACS?

Een Gebouw Automatiserings- en Controlesysteem (GACS) is een centrale aansturing in een gebouw, met als doel een energiezuinige, economisch rendabele en veilige werking van gebouwgebonden installaties. (Bron: TVVL, definitie van GACS in Masterclass GACS, februari 2025) Het stuurt en monitort technische installaties in een gebouw, zoals verwarming, koeling, ventilatie, verlichting en zonwering. Alles draait om balans: tussen comfort en efficiëntie, tussen gebruiksgemak en duurzaamheid. Het systeem geeft inzicht in je energieverbruik en zorgt dat installaties samenwerken als een geheel.

Waarom een GACS - 5 doelen die je vooruithelpen:

Een goed ontworpen GACS is meer dan techniek. Het draagt bij aan comfort, energie-efficiëntie én duurzaamheid. Dit zijn de vijf kernfuncties:

1. Slim energiebeheer en -besparing
   Het systeem monitort voortdurend het energieverbruik en geeft informatie om de aansturing van installaties te optimaliseren om het energieverbruik te minimaliseren.
2. Comfortverhoging voor gebruikers
   Door de mogelijkheid te bieden voor het afstemmen van temperatuur, luchtkwaliteit en lichtinval kan het systeem zorgen voor een gezond en prettig binnenklimaat.
3. Interoperabiliteit: alles praat met elkaar
   Ongeacht merk of type installatie: een GACS verzamelt informatie van alle systemen en biedt hiermee inzicht in de prestaties.
4. Vroege storingsdetectie
   Storingen worden in een vroeg stadium gesignaleerd, waardoor je verrassingen voorkomt en de continuïteit gewaarborgd blijft.
5. CO₂-reductie en duurzaamheid
   Doordat een GACS inzicht biedt, stimuleert dit om de juiste acties te ondernemen gericht het verhogen van comfort of energie-efficiëntie. Minder energie = minder uitstoot. Daarmee draagt het systeem bij aan duurzaamheidsdoelen.

Wat is het verschil tussen een GBS, EMS en een GACS?

Een gebouwbeheersysteem (GBS) richt zich op comfort en veiligheid door installaties te regelen en monitoren. Een energiemonitoringssysteem (EMS) biedt inzicht in je energieverbruik. Een GACS gaat een stap verder: het combineert het beste van een gebouwbeheersysteem en de inzichten van een energiemonitoringssysteem.

GACS verplichting vanaf 2026

Vanaf 1 januari 2026 gaat de wettelijke verplichting in dat ieder utiliteitsgebouw met een installatie van 290 kW of meer, een GACS heeft. Vanaf 2030 geldt dit voor installaties vanaf 70 kW. Daarmee vallen ook kleinere gebouwen, zoals scholen, winkels en sportaccommodaties onder de verplichting.

Deze eisen zijn vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en volgen uit de Europese EPBD III-richtlijn. Kort samengevat moet een GACS wettelijk voldoen aan de volgende eisen:

• Energieverbruik continu monitoren, analyseren en de mogelijkheid bieden om bij te sturen.
• Het systeem moet rendementsverliezen van technische installaties detecteren en de beheerder inzicht geven over mogelijke verbeteringen voor energie-efficiëntie.
• Een GACS moet kunnen communiceren met andere technische installaties en interoperabel zijn met apparaten van verschillende leveranciers en technologieën.
• Voldoen aan het technisch niveau volgens de NEN-EN-ISO 52120-1 als toetsingskader in Nederland: Minimaal klasse C voor automatisering, klasse B voor energieverbruik.

GACS in relatie tot Scope 14 / EPBD III

Een van de meest praktische voordelen: als je gebouw beschikt over een goed functionerend GACS, vervalt de verplichting voor de periodieke Scope 14-keuring van verwarmingssystemen EPBD III keuring voor koelsystemen. Waarom? Omdat een GACS precies datgene doet waar Scope 14 en EPBD III op aansturen: structureel monitoren, analyseren en de mogelijkheid bieden om te optimaliseren. En dat niet eens periodiek, maar elke dag. Dit betekent minder administratieve lasten, lagere kosten en meer grip op je gebouw.

Van verplichting naar voorsprong

Kort samengevat is een GACS vanaf 2026 een wettelijke verplichting, maar zie het niet als een vinkje op een checklist. Een GACS geeft jouw meer inzicht in de prestaties van alle installaties. De volgende, cruciale stap is om deze inzichten te vertalen naar de juiste acties.

Wij zijn de partij om deze stap voor je te maken. Wij analyseren jouw data en geven advies dat past bij jouw wensen en behoeften. Want slimme techniek is pas echt waardevol als het ook voelt als maatwerk. Door vandaag te investeren in de juiste systemen, bouw je aan het gebouw van morgen: energiezuinig, slim en volledig afgestemd op de gebruikers.

Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie. We helpen je graag verder – met kennis, advies afgestemd op jouw wensen en behoeften.